พระธรรม
หลักธรรมในพระพุทธศาสนามีหลักคืออริยสัจ ๔ เป็นเนื้อหาของพระพุทธศาสนา ธรรมในพระพุทธศาสนาทั้งหมดต่างก็ล้อมรอบหลักนี้ อริยสัจ ๔ เป็นสิ่งที่พุทธบริษัททั้งหลายควรกล่าวถึง ควรรู้จัก ได้แก่
- ทุกข์ เป็นสิ่งที่ควรรู้ ความทุกข์นั้นมีอยู่ ทั้งความปรารถนาสิ่งใดไม่ได้สิ่งนั้น ความพลัดพรากจากสิ่งที่รัก ทั้งความประสบกับสิ่งที่ไม่เป็นที่รักที่พอใจ ทั้งความไม่สบายกายไม่สบายใจทั้งหลาย เหล่านี้ล้วนเป็นทุกข์
- สมุทัย เป็นสิ่งที่ควรละคือเหตุแห่งทุกข์อันได้แก่ อวิชชา ตัณหา อุปาทาน เหล่านี้ล้วนเป็นเหตุแห่งความทุกข์
- นิโรธ เป็นสิ่งที่ควรทำให้แจ้งคือความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวล ก็เมื่อดับความทุกข์ทั้งหลายได้โดยไม่ทำให้กลับกำเริบอีกก็ย่อมเป็นสุข
- มรรค เป็นสิ่งที่ควรเจริญ คือวิธีทางดำเนินให้ถึงความดับทุกข์ มีองค์ประกอบทั้้งหมด ๘ ข้อได้แก่ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันโน สัมมาอาชีโว สัมมาวายาโม สัมมาสติ สัมมาสมาธิ นับเป็นทางสายกลาง นับเป็นทางประเสริฐยังผู้ปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ ได้
อีกสิ่งหนึ่งคือ ธรรมนิยาม คือความจริงแท้ของธรรมทั้งหลาย อย่างนี้ว่า สังขารทั้งหลายนั้นไม่เที่ยง สังขารทั้งหลายนั้นเป็นทุกข์ ธรรมทั้งมวลนั้นเป็นอนัตตา
ผู้ที่รู้เห็นในอริยสัจ ๔ เหล่านี้ พิจารณาอยู่เนือง ๆ ตามหลักนี้ จะรู้ว่า เพราะความเข้าไปยึดถือสิ่งที่ไม่เที่ยง เป็นทุกข์นั้นเป็นสมุทัยเป็นเหตุให้เกิดทุกข์ ส่วนความสงบรำงับสลัดทิ้งสิ่งที่ไม่เที่ย เป็นทุกข์เหล่านี้ออกย่อมนำไปสู่ความดับแห่งทุกข์ ความสงบรำงับสลัดทิ้งเหล่านี้จำแนกออกมาได้เป็น ศีล สมาธิ ปัญญา หรือเรียกว่าสิกขา ๓ หรืออย่าง มรรคมีองค์ ๘ ผู้ที่รู้ถึงตามนี้ได้คือผู้เห็นตามผู้มีพระภาค คือผู้เห็นในสัมมาทิฏฐิ
